យើងឈានចូលមកដល់សម័យកាលមួយដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក គឺជាសម័យនៃការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុតរវាងអរិយធម៌មនុស្ស និងការបង្កើតរបស់ខ្លួនឯង គឺបញ្ញាសិប្បនិម្មិត។ ផ្នែក «undefind» នេះមិនមែនជាការណែនាំធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជាការបើកទ្វារទៅកាន់ការពិចារណាអំពី អត្ថិភាព របស់ខ្លួនយើង។ ក្នុងរយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកនេះ មនុស្សជាតិបានកំណត់ខ្លួនឯងតាមរយៈសមត្ថភាពក្នុងការបង្កើតឧបករណ៍ ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា និងក្នុងការស្វែងយល់ពីអាថ៌កំបាំងនៃសកលលោក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ម៉ាស៊ីនដែលកំពុងវិវឌ្ឍន៍លឿនជាងពន្លឺនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍ទេ តែជា កញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំង ដ៏អស្ចារ្យដែលបង្ហាញពីដែនកំណត់ និងសក្តានុពលនៃ ស្មារតី មនុស្ស។ ការមកដល់នៃ AI បានដាក់សម្ពាធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅលើនិយមន័យនៃ «ភាពជាមនុស្ស» របស់យើង។ តើយើងជាអ្វី ប្រសិនបើម៉ាស៊ីនអាចនិពន្ធបទភ្លេងបានល្អជាងយើង អាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺបានត្រឹមត្រូវជាងយើង និងអាចរៀនលឿនជាងយើងទៅទៀត? ចម្លើយមិនស្ថិតនៅក្នុងការបដិសេធ ឬការប្រយុទ្ធជាមួយបច្ចេកវិទ្យានោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងការយល់ដឹងថា AI គឺជាកម្លាំងជំរុញមួយដើម្បីដាស់យើងឱ្យដឹងពីតម្លៃសំខាន់ៗដែលមិនអាចចម្លងតាមបាន ដូចជា វិចារណញ្ញាណ (Intuition) ការយល់ចិត្តជ្រាលជ្រៅ (Deep Empathy) និងភាពប៉ិនប្រសប់ក្នុងការច្នៃប្រឌិតដោយគ្មានព្រំដែនកំណត់។ យើងត្រូវតែពិនិត្យមើលឱ្យស៊ីជម្រៅទៅក្នុងប្រភពដើមនៃ គំនិត របស់យើង មិនមែនត្រឹមតែការគណនានោះទេ ប៉ុន្តែជាការបង្កើតន័យធៀប ដែលជាកត្តាធ្វើឱ្យជីវិតមានន័យ។ ការបាត់បង់ការងារ វិបត្តិនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការភ័យខ្លាចចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ម៉ាស៊ីន គឺជាផលវិបាកពិតប្រាកដដែលយើងត្រូវតែដោះស្រាយដោយមាន សីលធម៌ (Ethics) និងភាពក្លាហាន។ គំនិតនេះតម្រូវឱ្យមានការកែប្រែប្រព័ន្ធអប់រំ ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ និងជាពិសេសបំផុត គឺការប្តេជ្ញាចិត្តផ្ទាល់ខ្លួនរបស់យើងក្នុងការរៀនសូត្រនូវអ្វីដែលថ្មី ដើម្បីក្លាយជាមនុស្សដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់បំផុត។ បើយើងបរាជ័យក្នុងការធ្វើដូច្នេះ យើងនឹងប្រថុយនឹងការក្លាយជាអ្នកសង្កេតការណ៍អកម្មនៅក្នុងយុគសម័យដែលបញ្ញាសិប្បនិម្មិតកំពុងកំណត់ទិសដៅនៃអនាគត។ ចំណុចសំខាន់នៃការពិភាក្សានេះ គឺការសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើ គតិបណ្ឌិត (Wisdom) លើសពីបញ្ញា (Intelligence) សាមញ្ញ។ AI អាចបង្កើនបញ្ញា ប៉ុន្តែវាពុំអាចជំនួសគតិបណ្ឌិតដែលកើតចេញពីបទពិសោធន៍ ការឈឺចាប់ និងដំណើរស្វែងរកខ្លួនឯងខាងក្នុងបានឡើយ។ គតិបណ្ឌិតគឺជាសមត្ថភាពក្នុងការប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងដែលបានមកពី AI ក្នុងផ្លូវប្រកបដោយ សេចក្តីមេត្តា និងការយល់ដឹងអំពីផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែង។ នៅពេលដែល AI ផ្តល់ចម្លើយដ៏ល្អឥតខ្ចោះក្នុងរឿងជាក់ស្តែង មនុស្សត្រូវតែផ្តល់នូវសំណួរដ៏ល្អឥតខ្ចោះអំពីតម្លៃ និងគោលបំណង។ នេះគឺជាការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅ៖ ពីការស្វែងរកចម្លើយ ទៅជាការរៀនសូត្រពីរបៀបសួរសំណួរប្រកបដោយអត្ថន័យ។ វាទាមទារឱ្យយើងទទួលស្គាល់ភាពងាយរងគ្រោះរបស់យើង និងគុណសម្បត្តិដែលមិនអាចវាស់វែងបាន ដូចជាសមត្ថភាពក្នុងការបង្កើតសិល្បៈដែលប៉ះពាល់ដល់ព្រលឹង និងសមត្ថភាពក្នុងការលះបង់ដើម្បីអ្នកដទៃ ដែលជាសកម្មភាពគ្មានមូលដ្ឋានឡូជីខល។ យើងត្រូវតែបណ្តុះបណ្តាលខ្លួនយើងឡើងវិញ មិនមែនសម្រាប់សតវត្សរ៍ទី ២០ ទៀតទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់យុគសម័យក្រោយឌីជីថល (Post-Digital Age) ដែលជាយុគសម័យដែលភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យត្រូវតែត្រូវបានបំពេញបន្ថែមដោយភាពស្រស់ស្អាតនៃភាពមិនល្អឥតខ្ចោះរបស់មនុស្ស។ ដំណើរការនេះពុំមែនជាការភ័យខ្លាចចំពោះម៉ាស៊ីនឆ្លាតវៃទេ ប៉ុន្តែជាការទទួលស្គាល់ថាជីវិតដែលមិនបានពិនិត្យមើលដោយខ្លួនឯង គឺជាជីវិតដែលងាយនឹងក្លាយជាគ្រឿងបន្លាស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធស្វ័យប្រវត្តិ។ ដូច្នេះ នេះគឺជាការអំពាវនាវឱ្យមានការ ភ្ញាក់រលឹក នូវភាពជាម្ចាស់ការលើខ្លួនឯង មុនពេលដែលបច្ចេកវិទ្យាកំណត់នូវអ្វីដែលជាមនុស្សពិតប្រាកដ។