យើងឈរនៅចន្លោះពិភពលោកពីរ៖ ពិភពលោកដែលដំណើរការដោយភាពប្រាកដប្រជាបែបអាណាឡូក ដែលផ្លូវជីវិត និងអាជីពត្រូវបានគូសវាសរួចជាស្រេច ហើយពិភពលោកថ្មីមួយដែលត្រូវបានជំរុញដោយល្បឿននៃឌីជីថល ដែលភាពប្រាកដប្រជាត្រូវបានជំនួសដោយ ភាពវឹកវរដែលមានរបៀប (Ordered Chaos)។ ផ្នែក «undefined» នេះ មិនមែនជាផ្នែកដែលត្រូវបំពេញដោយខ្លឹមសារជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែជាការកោះហៅផ្លូវចិត្តដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុតមួយ មុននឹងបោះជំហានចូលទៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រនៃការរស់រានក្នុងសម័យកាលឌីជីថល។ តាមពិតទៅ អ្វីដែលមិនទាន់ត្រូវបានកំណត់និយមន័យច្បាស់លាស់ គឺមិនមែនជាផ្នែកនៃសៀវភៅនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា អនាគតគ្មានព្រំដែន របស់យើងម្នាក់ៗតែម្ដង។ ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ អាយុកាលនៃចំណេះដឹងដែលពាក់ព័ន្ធបានថយចុះយ៉ាងគំហុក។ ជំនាញដែលធ្លាប់ចំណាយពេលរាប់ឆ្នាំដើម្បីទទួលបាន អាចនឹងក្លាយទៅជាហួសសម័យដោយសារតែកម្មវិធី AI ថ្មីត្រឹមតែមួយយប់។ សង្គមភាគច្រើននៅតែកំពុងប្រតិកម្មនឹងការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះ ដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគំរូចាស់ៗនៃការអប់រំ និងការងារ ដែលផ្អែកលើការស្វែងរក ភាពស្ថិតស្ថេរ (Stability)។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងបរិយាកាសឌីជីថលរាវនេះ ភាពស្ថិតស្ថេរគឺជាការបំភាន់ដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត។ វាជាអន្ទាក់ផ្លូវចិត្តដែលនាំឱ្យមាន ភាពនិចលភាពនៃការយល់ដឹង (Cognitive Inertia)។ ការភ័យខ្លាចចំពោះអ្វីដែលមិនទាន់កំណត់ គឺជារឿងធម្មតា ប៉ុន្តែដើម្បីរស់រាន យើងត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញអំពីភាពមិនច្បាស់លាស់នេះ។ យើងត្រូវតែទទួលស្គាល់ថា ការរៀនដើម្បីប្រតិបត្តិការដោយគ្មានផែនទីច្បាស់លាស់ គឺជាជំនាញបឋមនៃសតវត្សរ៍ទី ២១។ ជំនួសឱ្យការស្វែងរកនិយមន័យពីខាងក្រៅ យើងត្រូវតែចាប់ផ្តើមកសាងនូវ និយមន័យផ្ទៃក្នុង របស់យើង—ដែលជាចំណុចកណ្តាលនៃតម្លៃ សីលធម៌ និងសមត្ថភាពក្នុងការសម្របខ្លួន ដែលមិនអាចត្រូវបានលុបចោលដោយបច្ចេកវិទ្យាណាមួយឡើយ។ ការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯងនេះ គឺជាសកម្មភាពដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងការប្រឈមមុខនឹងអនាគតដែលគ្មានឈ្មោះ។ ដើម្បីទប់ទល់នឹងរលកបោកបក់នៃការផ្លាស់ប្ដូរនេះ យើងត្រូវដាំដុះនូវទម្រង់នៃភាពធន់ទ្រាំថ្មីមួយដែលហៅថា ការគិតបែបបត់បែន (Flexible Thinking)។ នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាសមត្ថភាពក្នុងការរៀនសូត្រនូវកម្មវិធីថ្មីៗនោះទេ ប៉ុន្តែជាសមត្ថភាពក្នុងការលុបចោលនូវអ្វីដែលយើងធ្លាប់ដឹង ហើយរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធចំណេះដឹងឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នៅក្នុងសម័យកាលដែលទិន្នន័យហូរចូលឥតឈប់ឈរ និងព័ត៌មានមិនពិតរីករាលដាល ភាពជោគជ័យមិនអាស្រ័យលើចំនួនព័ត៌មានដែលយើងមាននោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើ ភាពវាងវៃក្នុងការពិចារណា (Discerning Acuity)។ នេះជាការរំលឹកមួយថា ពេលដែលម៉ាស៊ីនចាប់ផ្តើមគ្រប់គ្រងកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃ គុណតម្លៃរបស់មនុស្សនឹងផ្លាស់ប្តូរទៅរកអ្វីដែលម៉ាស៊ីនមិនអាចធ្វើបាន៖ នោះគឺការច្នៃប្រឌិតបែបវិចារណញ្ញាណ សមត្ថភាពក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយសីលធម៌ស្មុគស្មាញ និងជាពិសេសបំផុត គឺភាពវៃឆ្លាតផ្នែកអារម្មណ៍។ យើងត្រូវតែហ្វឹកហាត់ខួរក្បាលរបស់យើងឱ្យដើរតួជាស្ថាបត្យករ មិនមែនជាអ្នកប្រតិបត្តិតាមនោះទេ។ ស្ថាបត្យករកសាងប្រព័ន្ធគិត, កំណត់បញ្ហា, និងស្រមៃមើលដំណោះស្រាយ។ អ្នកប្រតិបត្តិតាមគ្រាន់តែបញ្ចូលទិន្នន័យ។ ភាពជាអ្នករស់រានក្នុងសម័យឌីជីថល គឺស្ថិតនៅលើការផ្លាស់ប្តូរតួនាទីពីអ្នកប្រើប្រាស់អកម្ម ទៅជាអ្នកបង្កើតសកម្ម។ វាមានន័យថាការទាមទារយកមកវិញនូវ ភាពជាម្ចាស់លើទិន្នន័យជីវិត (Mastery Over Life Data) របស់យើង មិនមែនអនុញ្ញាតឱ្យក្បួនដោះស្រាយ (Algorithms) របស់បណ្តាញសង្គម ឬក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាកំណត់នូវអ្វីដែលយើងគិត យើងឃើញ ឬយើងជឿនោះទេ។ បញ្ហាប្រឈមធំបំផុតរបស់ផ្នែក «undefined» នេះ គឺការស្វែងរកសិល្បៈនៃការរស់នៅក្នុងភាពស្រពិចស្រពិល។ យើងត្រូវតែដឹងថា ភាពមិនច្បាស់លាស់មិនមែនជាការគំរាមកំហែងដល់អត្ថិភាពនោះទេ ប៉ុន្តែជាលក្ខខណ្ឌដ៏សំខាន់សម្រាប់ការរីកចម្រើន។ ប្រសិនបើយើងរង់ចាំរហូតដល់អ្វីៗទាំងអស់ច្បាស់លាស់ យើងនឹងយឺតពេលក្នុងការចាប់ផ្តើម។ ដូច្នេះហើយ ជំនួសឱ្យការស្វែងរកចម្លើយដែលកំណត់ទុកជាមុន យើងត្រូវតែរៀនរស់នៅដោយផ្អែកលើសំណួរដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ការធ្វើដូច្នេះតម្រូវឱ្យមានវិន័យខាងក្នុង និងការប្តេជ្ញាចិត្តប្រកបដោយក្រមសីលធម៌ខ្ពស់។ យើងត្រូវតែកសាងខ្សែការពារផ្លូវចិត្តប្រឆាំងនឹងភាពងាយស្រួលនៃបច្ចេកវិទ្យាដែលចង់ឱ្យយើងក្លាយជាមនុស្សអសកម្ម។ ការរស់រានពិតប្រាកដក្នុងសម័យកាលឌីជីថល គឺមិនមែនគ្រាន់តែអំពីការសម្របខ្លួនទៅនឹងបច្ចេកវិទ្យានោះទេ ប៉ុន្តែអំពីការរក្សានូវ មនុស្សជាតិផ្ទាល់ខ្លួន (Personal Humanity) របស់យើងនៅចំពោះមុខសម្ពាធទាំងនេះ។ ត្រូវចងចាំថា អំណាចពិត (True Power) ស្ថិតនៅក្នុងការជ្រើសរើសដោយដឹងខ្លួនដើម្បីក្លាយជាអ្នកសរសេររឿងរ៉ាវនៃជីវិតយើង មិនមែនជាអ្នកអានដែលអកម្មចំពោះស្គ្រីបដែលសរសេរដោយអ្នកដទៃនោះទេ។ ដូច្នេះ ចូរចាប់ផ្តើមជាមួយភាពមិនកំណត់នេះ។ ចូរប្រើវាជាផ្ទាំងគំនូរទទេ ដើម្បីគូរនូវខ្លួនឯងនាថ្ងៃស្អែកដែលអ្នកចង់ក្លាយជា—ពោរពេញដោយភាពធន់ មូលដ្ឋានគ្រឹះខាងសីលធម៌ និងការស្រេកឃ្លានឥតឈប់ឈរសម្រាប់ការរៀនសូត្រ។