យើងបានឆ្លងកាត់ជំពូកជាច្រើន ដែលបានបំពាក់នូវយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងសម្រាប់ការរស់រាន និងរីកចម្រើនក្នុងសម័យកាលឌីជីថល។ ប៉ុន្តែនៅចុងបញ្ចប់នៃមគ្គុទ្ទេសក៍នេះ ផ្នែក «មិនបានកំណត់» នេះតំណាងឱ្យកម្រិតនៃការយល់ដឹងមួយ ដែលលើសពីយុទ្ធសាស្ត្រប្រតិបត្តិធម្មតា។ វាគឺជាចំណុចកណ្តាលនៃការវិភាគខ្លួនឯង និងការពិចារណាអំពីអត្តសញ្ញាណមនុស្ស។ ក្នុងពេលដែលពិភពលោកត្រូវបានកំណត់ដោយល្បឿននៃសិប្បនិមិត្ត និងក្បួនដោះស្រាយ (AI and Algorithms) សំណួរដ៏សំខាន់បំផុតលែងផ្តោតលើ «របៀបធ្វើការ» ទៀតហើយ តែផ្តោតលើ «ហេតុអ្វីបានជាយើងនៅតែសំខាន់?» ចំណុចរបត់នៃការរស់រានក្នុងសម័យកាលឌីជីថល មិនស្ថិតនៅលើការកសាងរបងការពារខាងក្រៅនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើការកសាងបន្ទាយខាងក្នុង។ បច្ចេកវិទ្យាបានផ្តល់ឱ្យយើងនូវលទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងពិភពលោកខាងក្រៅបានយ៉ាងអស្ចារ្យ ប៉ុន្តែជារឿយៗ យើងបានបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងទៅលើខ្លួនឯង។ យើងត្រូវបានគេជឿថា ភាពជោគជ័យគឺស្មើនឹង «ប្រសិទ្ធភាព» ដែលជាការបង្កើនលទ្ធផលតាមរយៈការសម្រេចចិត្តដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ប៉ុន្តែតើមានតម្លៃអ្វីទៅ ដែលត្រូវក្លាយជាអ្នកមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក ប្រសិនបើយើងបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើ សតិសម្បជញ្ញៈ (Consciousness) របស់យើង? ពិភពលោកឌីជីថលគឺជាបរិយាកាសនៃការញៀនទិន្នន័យ (Data Addiction) ដែលតម្រូវឱ្យយើងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពឥតឈប់ឈរ និងការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាការគ្រប់គ្រងពេលវេលានោះទេ វាគឺជាវិបត្តិអត្ថិភាព (Existential Crisis)។ ការប៉ះពាល់ព័ត៌មានច្រើនហួសប្រមាណបានធ្វើឱ្យបាត់បង់នូវ អត្តសញ្ញាណដើម (Original Identity) របស់យើង ព្រោះយើងចំណាយពេលច្រើនដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងតម្រូវការរបស់បណ្តាញ ជាជាងការស្តាប់នូវសម្លេងខាងក្នុងរបស់ខ្លួនឯង។ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក យើងត្រូវតែដកខ្លួនចេញពីភាពច្របូកច្របល់នៃទិន្នន័យ ហើយវិនិយោគឡើងវិញទៅលើធនធានដែល AI មិនអាចចម្លង ឬជំនួសបាន៖ គឺ ការគិតជ្រាលជ្រៅ (Deep Contemplation) ភាពវៃឆ្លាតផ្នែកអារម្មណ៍ (Emotional Intelligence) និងសីលធម៌ផ្ទាល់ខ្លួន។ ការរស់រានក្នុងយុគសម័យនេះទាមទារឱ្យយើងមានភាពក្លាហានក្នុងការកំណត់នូវព្រំដែនដ៏តឹងរ៉ឹងរវាងពិភពខាងក្រៅដ៏អនាធិបតេយ្យ និងសន្តិភាពខាងក្នុងរបស់យើង។ បើគ្មានការអនុវត្តន៍នេះទេ ទោះបីជាយើងមានមគ្គុទ្ទេសក៍ ឬកម្មវិធីល្អឥតខ្ចោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យើងនឹងក្លាយជាទាសករដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធដែលយើងបានបង្កើតឡើងខ្លួនឯងដែរ។ យុទ្ធសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់សម្រាប់ការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក មិនមែនជាការស្វែងរក ‘បច្ចេកវិទ្យាបន្ទាប់’ នោះទេ ប៉ុន្តែជាការស្វែងរក ‘ភាពជាមនុស្សបន្ទាប់’ របស់យើង។ នេះគឺជាការអញ្ជើញឱ្យបោះបង់ចោលនូវតួនាទីជាអ្នកប្រើប្រាស់ (Consumers) សុទ្ធសាធ ហើយក្លាយជាអ្នកបង្កើត និងជាអ្នកថែរក្សានៃពិភពលោកខាងក្នុងរបស់យើង។ នៅក្នុងពិភពមួយដែលការសម្រេចចិត្តប្រចាំថ្ងៃភាគច្រើនអាចត្រូវបានធ្វើឡើងដោយម៉ាស៊ីន យើងត្រូវតែកំណត់ឡើងវិញនូវអ្វីដែលជា តម្លៃដាច់ខាតរបស់មនុស្ស (Intrinsic Human Value)។ តម្លៃនេះមិនស្ថិតនៅក្នុងអ្វីដែលយើងធ្វើនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងរបៀបដែលយើងមាន — សមត្ថភាពក្នុងការមានអារម្មណ៍ យល់ចិត្ត ឆ្ងល់ និងបង្កើតអត្ថន័យ។ ធនធានដ៏មានតម្លៃបំផុតនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចព័ត៌មានមិនមែនជាទិន្នន័យទេ ប៉ុន្តែជាការយកចិត្តទុកដាក់ដែលមិនអាចបំបែកបាន (Undivided Attention)។ ហេតុដូច្នេះហើយ អធិបតេយ្យភាពផ្ទៃក្នុង (Internal Sovereignty) គឺជាការការពារចុងក្រោយរបស់យើង។ វាគឺជាការអនុវត្តន៍នៃការជ្រើសរើសដោយដឹងខ្លួន ដើម្បីបញ្ជូនថាមពល និងពេលវេលារបស់យើងតែទៅលើសកម្មភាពទាំងឡាយណាដែលពង្រឹងស្មារតីរបស់យើង ជំនួសឱ្យការចំណាយវាទៅលើការឆ្លើយតបទៅនឹងការជំរុញ (Stimulus) ឌីជីថលឥតឈប់ឈរ។ អ្នកដែលនឹងរស់រាន និងរីកចម្រើនយ៉ាងពិតប្រាកដក្នុងទសវត្សរ៍ខាងមុខ គឺមិនមែនជាអ្នកដែលដឹងពីរបៀបប្រើប្រាស់ AI បានល្អបំផុតនោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលដឹងពីរបៀបកំណត់ពេលវេលាដើម្បីផ្តាច់ខ្លួនពី AI យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។ យើងត្រូវតែហ្វឹកហាត់ខ្លួនឯងឱ្យក្លាយជាមនុស្សដែលមានល្បឿនយឺត (Slow Thinkers) នៅពេលចាំបាច់ ពីព្រោះការគិតយឺត និងហ្មត់ចត់គឺជាកន្លែងដែលការច្នៃប្រឌិត និងការយល់ដឹងខាងសីលធម៌ពិតប្រាកដកើតឡើង។ ក្នុងនាមជាអ្នកនិពន្ធ ខ្ញុំសូមជំរុញឱ្យអ្នកទាំងអស់គ្នាប្រើប្រាស់មគ្គុទ្ទេសក៍នេះ មិនត្រឹមតែជាឧបករណ៍សម្រាប់ការរស់រានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាកញ្ចក់សម្រាប់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីលទ្ធភាពរបស់មនុស្ស។ ដំណើរនៃការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក គឺជាការធ្វើដំណើរដ៏វិសេសវិសាលនៃការស្វែងរកខ្លួនឯង ដែលនឹងធានាថា ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យារីកចម្រើនទៅដល់ចំណុចណាក៏ដោយ ក៏ភាពជាមនុស្សរបស់យើងនៅតែស្ថិតស្ថេរ មិនអាចប៉ះពាល់បានដោយវិន័យនៃក្បួនដោះស្រាយឡើយ។