កូនទន្សាយតូចចេះគួរសម
កូនទន្សាយតូចចេះគួរសម
នៅកណ្តាលព្រៃធំមួយ ដែលពោរពេញទៅដោយផ្កាចំរុះពណ៌ និងដើមឈើធំៗ មានកូនទន្សាយតូចមួយឈ្មោះ រិទ្ទិស័ក រស់នៅជាមួយឪពុកម្តាយរបស់វា។ រិទ្ទិស័ក ជាក្មេងរហ័សរហួន ហើយចូលចិត្តរត់លេងស្វែងយល់ពីពិភពខាងក្រៅណាស់។ តែទោះជាយ៉ាងណា រិទ្ទិស័ក មានទម្លាប់មួយមិនល្អបន្តិចត្រង់ថា ពេលខ្លះវាភ្លេចនិយាយពាក្យ «សូម» នៅពេលដែលចង់បានអ្វីមួយ ឬភ្លេចនិយាយពាក្យ «អរគុណ» នៅពេលដែលទទួលបានការជួយពីនរណាម្នាក់។ ឪពុកម្តាយរបស់វាបានព្យាយាមពន្យល់ជាញឹកញាប់អំពីសារៈសំខាន់នៃភាពគួរសម ប៉ុន្តែរិទ្ទិស័ក នៅតែមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ។ ថ្ងៃមួយ រិទ្ទិស័ក បានសម្រេចចិត្តចេញដើរលេងតែម្នាក់ឯង ដើម្បីស្វែងរកកន្លែងថ្មីៗ។
រិទ្ទិស័ក បានដើរទៅដល់វាលស្មៅមួយ ដែលមានសត្វកំប្រុកឈ្មោះ ម៉ាមី កំពុងកាន់ផ្លែផ្សិតក្រហមដ៏ធំមួយនៅក្នុងដៃ។ រិទ្ទិស័ក ចង់បានផ្លែផ្សិតនោះមកធ្វើជាអាហារពេលព្រឹកភ្លាមៗ។ រិទ្ទិស័ក ស្ទុះទៅរកម៉ាមី ហើយនិយាយយ៉ាងតក់ក្រហល់ថា៖ «ម៉ាមី! យកផ្សិតនោះមកឲ្យខ្ញុំភ្លាម!»។ ម៉ាមី កំប្រុក បានសំឡឹងមើលរិទ្ទិស័ក ទាំងមុខមិនសប្បាយចិត្ត រួចឆ្លើយថា៖ «ទន្សាយតូច! បើកូនមិនចេះនិយាយពាក្យគួរសមទេ មីងមិនឲ្យកូនផ្សិតនេះទេ!»។ រិទ្ទិស័ក មានការភ្ញាក់ផ្អើល និងខកចិត្តជាខ្លាំង ព្រោះវាគិតថា គ្រាន់តែសុំផ្សិតសោះក៏ពិបាកដែរ។ វាបានរៀនមេរៀនទីមួយថា ការទាមទារដោយគ្មានភាពគួរសម មិនអាចនាំមកនូវលទ្ធផលល្អនោះទេ។
ដោយមានអារម្មណ៍មិនល្អ រិទ្ទិស័ក បានបន្តដំណើរទៅមុខទៀត រហូតដល់ទៅដល់ស្ពានឈើចាស់មួយដែលឆ្លងកាត់អូរតូចមួយ។ នៅលើស្ពាននោះ មានមីងខ្លាឃ្មុំដ៏ធំមួយកំពុងឈររាំងផ្លូវដើម្បីប្រមូលទឹកឃ្មុំ។ រិទ្ទិស័ក ត្រូវឆ្លងកាត់ស្ពាននោះដើម្បីទៅម្ខាងទៀត។ លើកនេះ រិទ្ទិស័ក បាននឹកឃើញដល់ពាក្យរបស់ម៉ាមី កំប្រុក។ វាដកដង្ហើមធំ រួចនិយាយយ៉ាងស្រទន់ថា៖ «មីងខ្លាឃ្មុំ! សូមមេត្តាអោយខ្ញុំឆ្លងកាត់ផង! ខ្ញុំចង់ទៅមើលផ្កាក្រូចឆ្មារនៅម្ខាងនោះ»។ ពេលលឺពាក្យ «សូមមេត្តា» មីងខ្លាឃ្មុំញញឹមបន្តិច រួចងាកខ្លួនចេញ ហើយឆ្លើយតបយ៉ាងរួសរាយថា៖ «បាន! ក្មួយឆ្លងទៅបាន! មីងពេញចិត្តណាស់ដែលក្មួយចេះនិយាយគួរសម»។
រិទ្ទិស័ក មានអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងពិតជារីករាយណាស់ដែលបាននិយាយពាក្យគួរសម ហើយវាបានឆ្លងស្ពានដោយជោគជ័យ។ ពេលកំពុងរត់លេងលើដីម្ខាងទៀត រិទ្ទិស័ក ក៏ជំពប់ដួលនឹងឫសឈើបាក់ធ្លាក់ទៅក្នុងថ្លុកភក់បន្តិច។ ភ្លាមៗនោះ លោកតាដំរីដែលជាសត្វចាស់ជាងគេក្នុងព្រៃបានមកដល់ ហើយបានប្រើប្រមោយដ៏ធំរបស់គាត់លើករិទ្ទិស័ក ចេញពីថ្លុកភក់។ «ឯងមិនអីទេឬ ក្មួយ?» លោកតាដំរីសួរដោយក្ដីស្រលាញ់។ រិទ្ទិស័ក គ្រាន់តែឆ្លើយថា «បាទ! ខ្ញុំមិនអីទេ» រួចរត់គេចខ្លួនបាត់ទៅ។
លោកតាដំរីគ្រវីក្បាលតិចៗ ហើយស្រែកហៅទៅ៖ «រិទ្ទិស័ក! ចាំបន្តិច! ក្មួយត្រូវតែរៀននិយាយពាក្យ ‘អរគុណ’ នៅពេលដែលនរណាម្នាក់ជួយក្មួយ។ ការដឹងគុណបង្ហាញពីសុជីវធម៌ និងភាពគោរពចំពោះអ្នកដទៃ»។ រិទ្ទិស័ក ឈប់រត់ ហើយងាកមកវិញ។ វាមានអារម្មណ៍ខ្មាសអៀនយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទង្វើរបស់ខ្លួន ហើយបានស្រែកតបទៅវិញថា៖ «លោកតាដំរី! ខ្ញុំពិតជាសូមទោសណាស់! អរគុណលោកតាដែលបានជួយខ្ញុំ!»។ ចាប់ពីពេលនោះមក រិទ្ទិស័ក បានសម្រេចចិត្តថានឹងចាប់ផ្តើមអនុវត្តនូវភាពគួរសមឱ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួន។
នៅតាមផ្លូវត្រឡប់មកផ្ទះវិញ រិទ្ទិស័ក បានជួបសត្វកង្កែបដែលកំពុងអង្គុយក្បែរផ្កាឈូកមួយទង។ រិទ្ទិស័ក និយាយដោយស្នាមញញឹមថា៖ «បងកង្កែប! សូមខ្ញុំអាចមើលផ្កានោះបានទេ?»។ បងកង្កែបលើកផ្កាឱ្យមើល រួចរិទ្ទិស័ក បានថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងពិរោះមុននឹងបន្តដំណើរ។ ពេលទៅដល់ផ្ទះ ឪពុកម្តាយរបស់វាបានឃើញពីការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយារបស់វា។ រិទ្ទិស័ក បានប្រើពាក្យ «សូម» នៅពេលសុំអាហារ និង «អរគុណ» នៅពេលទទួលអាហារ។ ភាពគួរសមនេះបានធ្វើឱ្យបរិយាកាសក្នុងផ្ទះកាន់តែរីករាយ ហើយរិទ្ទិស័ក ក៏បានដឹងថា ការចេះគួរសម មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យអ្នកដទៃសប្បាយចិត្តប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធ្វើឱ្យខ្លួនវាផ្ទាល់មានភាពរីករាយ និងទទួលបានការគោរពផងដែរ។
ពាក្យគន្លឹះ និងអត្ថន័យ (Key Vocabulary)
- គួរសម (Kuorsom): ការនិយាយស្តីឬកាយវិការដែលសមរម្យល្អ (Polite, well-mannered).
- រួសរាយ (Ruosreay): មានភាពស្និទ្ធស្នាល និងរីករាយក្នុងការទាក់ទង (Friendly, amiable).
- សុជីវធម៌ (Socheavothorm): សីលធម៌ល្អក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅកាន់អ្នកដទៃ (Good etiquette, moral conduct).
- មេត្តា (Mettar): ការសុំអង្វរ ឬការស្នើសុំដោយសេចក្ដីអនុគ្រោះ (Pleading, merciful request, similar to ‘please’).
- ជំពប់ដួល (Chumpob doul): ធ្លាក់ ឬដួលដោយសារទាក់ជើងនឹងវត្ថុអ្វីមួយ (To trip, stumble).
- ខ្មាសអៀន (Khmas ian): មានអារម្មណ៍អៀន ឬមិនហ៊ានធ្វើអ្វីមួយដោយសារតែមានកំហុស (Shy, embarrassed).
សារអប់រំ (The Moral)
កូនទន្សាយ រិទ្ទិស័ក បានបង្រៀនយើងថា ភាពគួរសមគឺជារបៀបនិយាយ និងកាយវិការដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងជីវិត។ ការនិយាយពាក្យ «សូម» ពេលយើងចង់បានអ្វីមួយ និង «អរគុណ» ពេលយើងទទួលបានការជួយ មិនត្រឹមតែបង្ហាញពីការគោរពចំពោះអ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធ្វើឲ្យយើងទទួលបាននូវសេចក្តីស្រលាញ់ និងភាពរីករាយផងដែរ។
លំហាត់បំពេញល្បះ (Fill in the blanks)
សូមអូសពាក្យខាងក្រោមដាក់ក្នុងចន្លោះទទេឱ្យបានត្រឹមត្រូវ៖
រិទ្ទិស័ក
អរគុណ
សូម
មីងខ្លាឃ្មុំ
សុជីវធម៌
1. កូនទន្សាយតូចឈ្មោះ មិនសូវចេះប្រើពាក្យគួរសមទេ។
2. នៅពេលយើងចង់បានជំនួយ យើងគួរនិយាយថា ។
3. ការនិយាយថា បង្ហាញពីការដឹងគុណ។
4. លោកតាដំរីបានបង្រៀន រិទ្ទិស័ក អំពីសារៈសំខាន់នៃ ។
5. អនុញ្ញាតឲ្យ រិទ្ទិស័ក ឆ្លងកាត់ស្ពានបន្ទាប់ពីវាចេះនិយាយគួរសម។
សំនួរជ្រើសរើស (Multiple Choice)
1. តើសត្វអ្វីដែលបានបដិសេធមិនឲ្យផ្សិតទៅ រិទ្ទិស័ក មុនគេ?
ម៉ាមី កំប្រុក
លោកតាដំរី
មីងខ្លាឃ្មុំ
2. តើពាក្យ «សូមមេត្តា» បានជួយ រិទ្ទិស័ក ក្នុងស្ថានភាពមួយណា?
ពេលសុំអាហារនៅផ្ទះ
ពេលសុំឆ្លងកាត់ស្ពាន
ពេលសុំផ្កាពីបងកង្កែប
3. តើលោកតាដំរីបានលើក រិទ្ទិស័ក ចេញពីទីណា?
ដើមឈើ
ថ្លុកភក់
កូនអូរ
សំណួរ និងចម្លើយ (Q&A)
- 1. តើ រិទ្ទិស័ក មានទម្លាប់មិនល្អអ្វីនៅពេលដំបូង?
ចម្លើយ: រិទ្ទិស័ក ភ្លេចនិយាយពាក្យ «សូម» នៅពេលចង់បានអ្វីមួយ និង «អរគុណ» នៅពេលទទួលបានជំនួយ។ - 2. តើការចេះគួរសមផ្តល់ផលប្រយោជន៍អ្វីខ្លះដល់ រិទ្ទិស័ក?
ចម្លើយ: ការចេះគួរសមធ្វើឱ្យ រិទ្ទិស័ក ទទួលបានភាពរីករាយ ទទួលបានការជួយពីអ្នកដទៃ (ដូចមីងខ្លាឃ្មុំ) និងទទួលបានការគោរព។ - 3. តើពាក្យគួរសមសំខាន់ទាំងពីរដែល រិទ្ទិស័ក បានរៀនគឺអ្វីខ្លះ?
ចម្លើយ: ពាក្យ «សូម» (ឬសូមមេត្តា) និងពាក្យ «អរគុណ»។
