យើងឈានចូលមកដល់ចំណុចរបត់មួយដែលកំណត់និយមន័យនៃជីវិត និងកម្លាំងពលកម្មរបស់មនុស្សឡើងវិញទាំងស្រុង។ ផ្នែកដែលពុំមានចំណងជើងច្បាស់លាស់នេះ គឺជាកន្លែងដែលយើងត្រូវតែផ្ទៀងផ្ទាត់នូវការសម្លឹងមើលទៅអនាគតដ៏ឆ្ងាយ ទៅលើវត្តមានរបស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិតកម្រិតខ្ពស់ (AGI) ដែលបានក្លាយជាកម្លាំងជំរុញដ៏ចម្បងក្នុងគ្រប់វិស័យនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ AI បានផ្លាស់ប្ដូរពីឧបករណ៍ជំនួយដ៏សាមញ្ញ ទៅជាដៃគូសហការដែលមានលទ្ធភាពធ្វើការសម្រេចចិត្ត និងអនុវត្តភារកិច្ចដែលធ្លាប់តែកំណត់លក្ខណៈនៃភាពវៃឆ្លាតរបស់មនុស្ស។ ដំណើរវិវឌ្ឍន៍នេះ នាំមកនូវសំណួរដ៏ធំមួយ៖ តើពេលដែលម៉ាស៊ីនអាចធ្វើអ្វីៗបានល្អជាងមនុស្ស ទាំងការគិតបែបតក្កវិទ្យា ទាំងការវិភាគទិន្នន័យស្មុគស្មាញ និងទាំងការអនុវត្តការងារដដែលៗដោយគ្មានកំហុស តើអ្វីទៅដែលនៅសេសសល់សម្រាប់មនុស្សជាតិ? ការភ័យខ្លាចចំពោះភាពហួសសម័យនៃជំនាញរបស់មនុស្ស (Existential Displacement) គឺជារឿងពិត។ ការភ័យខ្លាចនេះកើតចេញពីភាពមិនច្បាស់លាស់នៃអនាគតដែលពុំតម្រូវឱ្យមានកម្លាំងពលកម្មផ្នែកផលិតភាពទៀតទេ។ កាលពីមុន និយមន័យនៃតម្លៃរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ត្រូវបានចងភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការផលិតកម្ម និងការចូលរួមក្នុងទីផ្សារការងារ។ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ព្រំដែននៃផលិតកម្មត្រូវបានរុញច្រានដោយក្បួនដោះស្រាយ (Algorithms) និងសមត្ថភាពគណនារបស់ម៉ាស៊ីន។ ដូច្នេះហើយ យើងត្រូវចាប់ផ្ដើមធ្វើការសន្ទនាផ្ទៃក្នុងដ៏ស៊ីជម្រៅមួយ មិនមែនស្ដីពីរបៀបរក្សាមុខរបរបច្ចុប្បន្ននោះទេ ប៉ុន្តែស្ដីពីរបៀបកំណត់និយមន័យឡើងវិញនូវ គោលបំណង (Purpose) ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអត្ថិភាពរបស់មនុស្សយើង។ នេះគឺជាការផ្លាស់ប្ដូរទស្សនៈវិស័យដ៏ធំធេងបំផុតតាំងពីបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មមក ហើយវាទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរពីការផ្ដោតលើការងារទៅលើការផ្ដោតលើការយល់ដឹង (Consciousness) និងតម្លៃដែលមិនអាចធ្វើស្វ័យប្រវត្តិកម្មបាន។ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិអត្តសញ្ញាណនេះ យើងត្រូវស្វែងយល់ពីអ្វីដែលជាខ្លឹមសារដែល AI មិនអាចចម្លង ឬបង្កើតបាន។ បញ្ញាសិប្បនិម្មិតអាចធ្វើត្រាប់តាមអារម្មណ៍ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យ (Data-driven imitation) ប៉ុន្តែវាមិនមានសមត្ថភាពក្នុងការជួបប្រទះនូវ មនសិការពិត (True Consciousness) ការយល់ដឹងពីខ្លួនឯង និងសេចក្ដីមេត្តាអធ្យាស្រ័យដោយឯកឯងនោះទេ។ ភាពខុសគ្នារវាងការចម្លង និងបទពិសោធន៍ផ្ទាល់នេះ គឺជាតំបន់ដែលមនុស្សត្រូវតែពង្រឹងខ្លួនឯង។ យើងត្រូវវិនិយោគពេលវេលា និងធនធានរបស់យើងទៅលើការបណ្ដុះបណ្ដាលនូវអ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសរបស់មនុស្ស៖ គំនិតច្នៃប្រឌិតជ្រៅជ្រះ (Deep Creativity) ដែលកើតចេញពីការយល់ដឹងពីភាពស្មុគស្មាញរបស់ជីវិត ការគិតបែបប្រព័ន្ធ (System Thinking) ដែលអាចផ្សារភ្ជាប់វិស័យផ្សេងៗគ្នាដោយប្រើប្រាស់ប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ ហើយជាពិសេសបំផុតគឺ សមត្ថភាពក្នុងការកំណត់តម្លៃ (Capacity for Value Definition)។ AI អាចជួយយើងឱ្យសម្រេចបាននូវគោលដៅ ប៉ុន្តែ AI មិនអាចកំណត់ថាគោលដៅណាដែលស័ក្តិសមសម្រាប់មនុស្សជាតិឡើយ។ ការកំណត់តម្លៃ អត្ថន័យ និងក្រមសីលធម៌នៃការរស់នៅ គឺជាទំនួលខុសត្រូវដ៏ពិសិដ្ឋដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់មនុស្សតែប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលដែល AI ដោះស្រាយរាល់កិច្ចការគណនា និងវិភាគបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ យើងមានឱកាសដើម្បីរំដោះខ្លួនយើងចេញពីទម្លាប់ និងងាកមកផ្ដោតទៅលើការស្វែងរកនូវសេចក្ដីសុខផ្ទៃក្នុង ភាពរីកចម្រើនខាងស្មារតី និងការកសាងទំនាក់ទំនងសង្គមប្រកបដោយអត្ថន័យ។ ការដោះស្រាយបញ្ហានៃអត្ថិភាព (Existential Problems) ដែលជាបញ្ហាមិនអាចដោះស្រាយបានដោយក្បួនដោះស្រាយគណិតវិទ្យា គឺជាគន្លឹះនៃយុគសម័យថ្មីរបស់មនុស្សជាតិ។ យុគសម័យដែលគ្មានចំណងជើងនេះ គឺជាពេលដែលយើងត្រូវតែរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមឡើងវិញ ដោយសារតែស្វ័យប្រវត្តិកម្មបានបំផ្លាញទ្រឹស្ដីដែលថា «តម្លៃស្មើនឹងការផលិត»។ យើងមិនអាចបន្តវាយតម្លៃមនុស្សម្នាក់ៗដោយផ្អែកលើការរួមចំណែកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេបានទៀតទេ នៅពេលដែលការរួមចំណែកនោះត្រូវបានធ្វើដោយម៉ាស៊ីន។ សង្គមថ្មីនេះ ទាមទារនូវកិច្ចសន្យាសង្គម (Social Contract) ថ្មីមួយ ដែលផ្តល់តម្លៃខ្ពស់បំផុតដល់ការរៀនសូត្រអស់មួយជីវិត ការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង (Self-Actualization) និងការបម្រើសហគមន៍ដោយផ្អែកលើគុណធម៌ និងចំណេះដឹង។ AI មិនមែនជាឧបសគ្គទេ ប៉ុន្តែជាកញ្ចក់ដ៏ធំមួយដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពទន់ខ្សោយ និងសក្ដានុពលដ៏អស្ចារ្យរបស់យើង។ វាបង្ខំយើងឱ្យប្រឈមមុខនឹងសំណួរថា តើយើងជាអ្នកណា នៅពេលដែលយើងលែងតម្រូវឱ្យធ្វើការទៀត? ចម្លើយស្ថិតនៅក្នុងសមត្ថភាពរបស់យើងក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រាជ្ញាខាងក្នុង សីលធម៌ (Ethics) និងការរស់នៅប្រកបដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការយល់ដឹង។ ប្រសិនបើយើងប្រើប្រាស់ AI ជាឧបករណ៍សម្រាប់រំដោះខ្លួនពីកម្លាំងពលកម្មខាងរូបកាយនិងបញ្ញា យើងអាចឈានដល់យុគសម័យនៃសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួន និងការបែងចែកពេលវេលាដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់សម្រាប់ការស្វែងរកការពិត និងការរីកចម្រើនខាងស្មារតី។ ភាពជោគជ័យនៃអនាគតរបស់យើង មិនមែនផ្អែកលើការប្រកួតប្រជែងជាមួយ AI នោះទេ ប៉ុន្តែផ្អែកលើការទទួលស្គាល់នូវតួនាទីបំពេញបន្ថែម (Synergistic Role) រវាងបច្ចេកវិទ្យា និងស្មារតីរបស់មនុស្ស។ យើងត្រូវតែដឹកនាំទូកជីវិតនេះដោយប្រើប្រាស់ប្រាជ្ញាជាត្រីវិស័យ មិនមែនគ្រាន់តែល្បឿននៃទិន្នន័យប៉ុណ្ណោះទេ។