យើងឈានចូលមកដល់ដំណាក់កាលមួយដែលមិនមែនជាទីបញ្ចប់នៃសៀវភៅនោះទេ ប៉ុន្តែជាចំណុចចាប់ផ្តើមថ្មីមួយនៃការត្រិះរិះពិចារណាប្រកបដោយភាពប្រាកដនិយម។ ផ្នែកនេះ ជាទំព័រ «ដែលមិនត្រូវបានកំណត់» នោះ គឺជាកន្លែងដែលទស្សនវិជ្ជានៃការរស់រានក្នុងសម័យកាលឌីជីថលត្រូវបានដាក់បញ្ចូលគ្នាទៅនឹងសកម្មភាពផ្ទាល់ខ្លួន។ ល្បឿននៃការផ្លាស់ប្ដូររ៉ាឌីកាល់ដែលកំពុងបក់បោកមកលើសង្គម ស្ថាប័ន និងអត្តសញ្ញាណផ្ទាល់ខ្លួនរបស់យើង តម្រូវឱ្យមានការវាយតម្លៃឡើងវិញឥតឈប់ឈរនូវអ្វីដែលយើងចាត់ទុកថាជា «ស្ថិរភាព»។ បច្ចេកវិទ្យាបានផ្តល់ឱ្យយើងនូវអំណាចដើម្បីបង្កើតពិភពលោកឡើងវិញ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យយើងទទួលខុសត្រូវខ្ពស់បំផុតចំពោះការប្រើប្រាស់អំណាចនោះ។ នៅក្នុងភាពវឹកវរនៃការច្នៃប្រឌិតថ្មី និងភាពរហ័សរហួននៃព័ត៌មាន យើងត្រូវតែស្វែងរកចំណុចសំខាន់ដែលមិនអាចរង្គោះរង្គើបាននៃការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ និងមនសិការ។ ការរស់រានក្នុងសម័យឌីជីថល មិនមែនគ្រាន់តែជាការរៀនប្រើឧបករណ៍នោះទេ តែជាការរៀនដើម្បីក្លាយជាមនុស្សកាន់តែប្រសើរនៅពេលដែលឧបករណ៍ទាំងនោះកំពុងកាន់កាប់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់យើង។ គោលបំណងនៃផ្នែកនេះ គឺដើម្បីធានាថាអ្នកអានម្នាក់ៗ បានត្រៀមលក្ខណៈផ្លូវចិត្ត និងស្មារតីពេញលេញ ដើម្បីដើរតួនាទីជាអ្នកបង្កើតជោគវាសនារបស់ខ្លួនឯង ជំនួសឱ្យការក្លាយជាចំណាប់ខ្មាំងនៃលំហូរទិន្នន័យ។ ការបន្សាំខ្លួន និងភាពធន់នៃគំនិត (Cognitive Resilience)៖ ការការពារដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងយុគសម័យព័ត៌មាន នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឌីជីថល ដែលតម្លៃរបស់យើងច្រើនតែត្រូវបានវាស់ដោយការចុច (Clicks) ការចូលចិត្ត (Likes) និងភាពទាក់ទាញ (Engagement Metrics) ហានិភ័យដ៏ធំបំផុតដែលយើងប្រឈមមុខមិនមែនជាការដួលរលំនៃបច្ចេកវិទ្យានោះទេ ប៉ុន្តែជាការដួលរលំនៃស្មារតីរបស់មនុស្ស។ បច្ចេកវិទ្យាផ្តល់នូវប្រសិទ្ធភាពគ្មានគូប្រៀប ប៉ុន្តែវាជាដាវមុខពីរ៖ វាផ្តល់នូវសេរីភាពក្នុងការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងនៅទូទាំងពិភពលោក ខណៈពេលដែលវាដាក់កម្រិតយើងនៅក្នុងបន្ទប់អេកូនៃក្បួនដោះស្រាយ (Algorithms) ដែលកំណត់នូវអ្វីដែលយើងមើលឃើញ អ្វីដែលយើងគិត និងអ្វីដែលយើងជឿ។ ដើម្បីរស់រាន មិនមែនគ្រាន់តែចេះប្រតិបត្តិការនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវចេះរីកចម្រើន យើងត្រូវតែវិនិយោគទៅលើអ្វីដែលយើងអាចហៅថា ភាពធន់នៃគំនិត (Cognitive Resilience)។ នេះគឺជាសមត្ថភាពក្នុងការរក្សាបាននូវការផ្ដោតអារម្មណ៍ ការគិតពិចារណាដោយឯករាជ្យ និងសីលធម៌ផ្ទៃក្នុងរបស់មនុស្ស បើទោះបីជាត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយព្យុះនៃព័ត៌មានដែលរៀបចំទុកជាមុនក៏ដោយ។ ភាពធន់នេះទាមទារនូវវិន័យយ៉ាងតឹងរ៉ឹង៖ វិន័យក្នុងការជ្រើសរើសការយកចិត្តទុកដាក់របស់យើង វិន័យក្នុងការបែងចែករវាងព័ត៌មាន (Information) និងប្រាជ្ញា (Wisdom) និងវិន័យក្នុងការបិទប្រព័ន្ធខាងក្រៅ ដើម្បីស្ដាប់សម្លេងខាងក្នុង។ អ្នកនិពន្ធទស្សនវិជ្ជាជាច្រើនបានលើកឡើងថា ការរស់នៅប្រកបដោយអត្ថន័យ ទាមទារឱ្យមានការផ្ដាច់ខ្លួនខ្លះពីពិភពខាងក្រៅ។ នៅក្នុងយុគសម័យបច្ចេកវិទ្យាជ្រុលនិយម គោលការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ជាងពេលណាៗទាំងអស់។ យើងត្រូវតែអនុវត្ត «សតិឌីជីថល» (Digital Mindfulness) ដោយស្វែងយល់ពីរបៀបដែលឧបករណ៍នីមួយៗប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍របស់យើង រៀបចំការសម្រេចចិត្តរបស់យើង និងរំខានដល់ការតភ្ជាប់ប្រកបដោយគុណភាពរបស់យើងជាមួយពិភពពិត។ បើគ្មានការអនុវត្តដ៏ស៊ីជម្រៅនេះទេ យើងនឹងក្លាយទៅជាគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយនៃបណ្ដាញកុំព្យូទ័រ ដែលបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការកំណត់គោលដៅជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនដោយសេរី ពីព្រោះគ្រប់ទិសដៅទាំងអស់ត្រូវបានកំណត់ដោយក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗ។ នេះគឺជាពេលវេលាដែលយើងត្រូវតែអនុវត្តការត្រិះរិះពិចារណាយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុតទៅលើប្រភពព័ត៌មាននីមួយៗ ហើយស្វែងរកមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការពិត ដែលមិនមែនជាការយល់ស្របតាមបណ្តាញសង្គមនោះទេ។ ភាពជាម្ចាស់លើការយល់ដឹងរបស់យើង គឺជាសមរភូមិចុងក្រោយនៃសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួន។ ពីអ្នកប្រើប្រាស់អកម្ម ទៅជាស្ថាបត្យករនៃតម្លៃ៖ ការស្វែងរកអត្ថន័យនៅក្នុងភាពទទេរឌីជីថល បញ្ហាប្រឈមធំទីពីរគឺការស្វែងរកអត្ថន័យ និងគោលបំណងពិតប្រាកដក្នុងបរិយាកាសដែលអ្វីៗទាំងអស់ត្រូវបានធ្វើឱ្យទៅជាទំនិញ (Commodified) ឬត្រូវបានវាស់ដោយទិន្នន័យ (Datafied)។ ភាពសម្បូរហូរហៀរនៃព័ត៌មានធ្វើឱ្យមានភាពក្រីក្រនៃការផ្ដោតអារម្មណ៍ និងភាពឯកោនៃព្រលឹង។ យុគសម័យឌីជីថលបានសន្យាថានឹងធ្វើឱ្យជីវិតកាន់តែងាយស្រួល ប៉ុន្តែវាបានធ្វើឱ្យបញ្ហានៃអត្ថិភាព (Existential Issues) កាន់តែស្មុគស្មាញ។ នៅពេលដែលការងារអាចត្រូវបានធ្វើដោយមនុស្សយន្ត (AI) តើយើងគួរធ្វើអ្វី? នៅពេលដែលការកម្សាន្តត្រូវបានបង្កើតដោយក្បួនដោះស្រាយ (Algorithms) តើយើងគួរមានអារម្មណ៍បែបណា? ចម្លើយស្ថិតនៅក្នុងការផ្លាស់ប្តូរតួនាទីរបស់យើងពីអ្នកប្រើប្រាស់អកម្មដែលស្រូបយកខ្លឹមសារ ទៅជាស្ថាបត្យករនៃតម្លៃដែលបង្កើតពិភពលោកឡើងវិញតាមរយៈសកម្មភាពដែលមានគោលបំណង។ នេះទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរពីការស្វែងរកការពេញចិត្តខាងក្រៅ ទៅជាការបង្កើតការពេញចិត្តផ្ទៃក្នុង។ ភាពជាពលរដ្ឋឌីជីថលប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ មិនមែនគ្រាន់តែជាការជៀសវាងព័ត៌មានក្លែងក្លាយនោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រើប្រាស់វេទិកាទាំងនេះដើម្បីជំរុញតម្លៃមនុស្សធម៌ — ដូចជាការអាណិតអាសូរ យុត្តិធម៌ និងភាពស្មោះត្រង់ — ដែលមិនត្រូវបានដាក់កូដនៅក្នុងបន្ទះឈីបស៊ីលីកូន។ យើងត្រូវតែកសាងយុទ្ធសាស្ត្រមួយសម្រាប់ជីវិតដែលគ្របដណ្តប់ដោយ «ភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាព» (Inefficiency) នោះគឺសកម្មភាពដែលបង្កើតតម្លៃមនុស្ស ប៉ុន្តែមិនអាចត្រូវបានវាស់ស្ទង់ជាទិន្នន័យបានទេ ដូចជាការសន្ទនាដ៏ជ្រាលជ្រៅ ការជួយសហគមន៍ដោយមិនគិតពីកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឬការចំណាយពេលនៅក្នុងភាពស្ងប់ស្ងាត់។ នេះគឺជាមគ្គុទ្ទេសក៍រស់រានក្នុងយុគសម័យ AI៖ ការការពារនូវអ្វីដែលជាមនុស្សពិតប្រាកដ ដោយការផ្តល់តម្លៃដល់ការយល់ដឹង អារម្មណ៍ និងទំនាក់ទំនងពិតប្រាកដ លើសពីទិន្នន័យ និងល្បឿន។ ព្រឹកស្អែកនឹងមានភាពស្មុគស្មាញជាងថ្ងៃនេះទៅទៀត ប៉ុន្តែភាពស្មុគស្មាញនេះអាចគ្រប់គ្រងបាន ប្រសិនបើយើងអាចគ្រប់គ្រងផ្ទៃក្នុងរបស់យើងបាន។