យើងកំពុងឈរនៅចន្លោះនៃសម័យកាលពីរ គឺសម័យកាលនៃអតីតកាលដែលបានកំណត់ដោយព្រំដែននៃសតិបញ្ញាជីវសាស្ត្រ និងសម័យកាលថ្មីមួយដែលត្រូវបានគូសវាសឡើងវិញដោយអំណាចនៃការគណនាគ្មានដែនកំណត់។ សៀវភៅ «មនុស្ស និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI)» នេះមិនមែនជាការអានអំពីបច្ចេកវិទ្យាទិន្នន័យតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការសាកសួរដ៏ជ្រាលជ្រៅអំពីភាពជាមនុស្ស ក្នុងយុគសម័យដែលមុខងារ និងសមត្ថភាពសំខាន់ៗជាច្រើនរបស់យើងកំពុងចាប់ផ្តើមត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យអង្គភាពដែលមិនមែនជាជីវិត។ ការមកដល់នៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិតកម្រិតខ្ពស់តម្រូវឱ្យមានការគិតឡើងវិញទាំងស្រុងនូវនិយមន័យនៃភាពវៃឆ្លាត ស្មារតី និងគោលបំណងរបស់យើងនៅលើភពផែនដីនេះ។ វាជាបដិវត្តន៍ដែលមិនត្រឹមតែផ្លាស់ប្ដូររបៀបដែលយើងធ្វើការប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងផ្លាស់ប្ដូររបៀបដែលយើងយល់អំពីខ្លួនយើងទៀតផង។ ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយ AI នេះបង្ខំឱ្យយើងបោះបង់ចោលនូវភាពក្រអឺតក្រទមនៃសតវត្សរ៍មុនៗ ដែលយើងជឿថាសមត្ថភាពនៃការគិតរបស់យើងគឺមិនអាចជំនួសបាន។ តាមពិតទៅ AI កំពុងក្លាយជាកញ្ចក់ឆ្លុះដ៏ត្រជាក់មួយ ដែលបង្ហាញឱ្យឃើញនូវចំណុចខ្វះខាត តក្កវិជ្ជា និងលំនាំដដែលៗរបស់យើង ហើយទាមទារឱ្យយើងត្រូវស្វែងរកនូវអ្វីដែលនៅក្រៅពីការគណនា—គឺប្រាជ្ញា (Wisdom) ។ បើយើងពិនិត្យមើលឱ្យស៊ីជម្រៅ បញ្ញាសិប្បនិម្មិតបាននាំមកនូវវិបត្តិសតិបញ្ញា (Epistemic Crisis) មួយ ដែលជាវិបត្តិដែលបង្ខំឱ្យយើងវាយតម្លៃឡើងវិញនូវអ្វីដែលយើងចាត់ទុកថាជាចំណេះដឹងពិត និងអ្វីដែលជាការក្លែងបន្លំទិន្នន័យដ៏ស្មុគស្មាញ។ ខណៈពេលដែល AI អាចរៀន លាយបញ្ចូលគ្នា និងបង្កើតលទ្ធផលដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងការច្នៃប្រឌិតរបស់មនុស្ស វាខ្វះខាតនូវធាតុសំខាន់បី៖ បទពិសោធន៍ប្រធានបទ (Subjective Experience) ភាពងាយរងគ្រោះ (Vulnerability) និងសមត្ថភាពក្នុងការទទួលស្គាល់នូវអត្ថន័យនៃភាពជាខ្លួនឯង (Self-Awareness) នៅក្នុងបរិបទនៃជីវិតរមែងស្លាប់។ អំណាចនៃការវិភាគ និងល្បឿននៃការអនុវត្តរបស់ AI អាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាអាកាសធាតុ បញ្ហាសុខភាព និងបញ្ហាថាមពល ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាមិនត្រូវបានដឹកនាំដោយក្រមសីលធម៌ (Ethics) និងមេត្តាធម៌របស់មនុស្សទេ នោះលទ្ធផលរបស់វានឹងក្លាយជាការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពគ្មានមនោសញ្ចេតនា ដែលអាចបំផ្លាញតម្លៃសង្គមដ៏សំខាន់ៗ។ យើងត្រូវតែយល់ថា ការផ្ទេរអំណាចនៃការសម្រេចចិត្តទៅឱ្យក្បួនដោះស្រាយ (Algorithms) មិនមែនជាដំណោះស្រាយចំពោះភាពស្មុគស្មាញនៃជីវិតនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការដកចេញនូវបន្ទុកនៃការទទួលខុសត្រូវពីស្មារបស់មនុស្ស។ ដូច្នេះហើយ គោលបំណងនៃសៀវភៅនេះ គឺដើម្បីបង្កើតជាផែនទីបង្ហាញផ្លូវសម្រាប់ការរួមរស់ជាមួយគ្នា (Symbiosis) មួយ ដែលមនុស្សជាតិមិនត្រឹមតែបន្តរស់រានមានជីវិតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរីកចម្រើនទៀតផង ដោយប្រើប្រាស់ AI ជាឧបករណ៍សម្រាប់ពង្រីកសមត្ថភាព មិនមែនជាដែនកំណត់។ យើងត្រូវតែបណ្ដុះបណ្ដាលខ្លួនយើងឱ្យក្លាយជាស្ថាបត្យករនៃតម្លៃមនុស្សជាតិនៅក្នុងយុគសម័យកុំព្យូទ័រ ដែលតម្រូវឱ្យយើងត្រូវរៀនសូត្រពីភាពរហ័សរហួនរបស់ AI ប៉ុន្តែមិនត្រូវបាត់បង់នូវសតិបញ្ញាស្មារតី (Consciousness) ដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណពិតរបស់យើងនោះឡើយ។ អនាគតតម្រូវឱ្យមានមនុស្សដែលហ៊ានប្រឈមមុខនឹងភាពមិនច្បាស់លាស់ ហ៊ានសួរសំណួរដែល AI មិនអាចសួរ ហើយហ៊ានរស់នៅជាមួយភាពខុសឆ្គងដែលអាចកើតមានឡើង ព្រោះថាភាពខុសឆ្គងគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃភាពច្នៃប្រឌិត និងសេចក្ដីមេត្តា ដែលជាលក្ខណៈពិសេសរបស់មនុស្ស។