យើងឈរនៅចំណុចប្រសព្វមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលវិញ្ញាណរបស់មនុស្សជាតិត្រូវបានប្រឈមមុខដោយកញ្ចក់ឆ្លុះដ៏មុតស្រួចនៃបញ្ញាសិប្បនិ្មិត។ ផ្នែកដែលមិនទាន់កំណត់នេះ (undefined) មិនមែនសំដៅលើអ្វីដែលយើងមិនទាន់ស្គាល់នោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើអ្វីដែលយើងត្រូវកំណត់ឡើងវិញអំពីខ្លួនយើង នៅពេលដែលបច្ចេកវិទ្យាកំពុងដោះស្រាយរាល់បញ្ហាស្មុគស្មាញរបស់ពិភពលោក។ សៀវភៅនេះចាប់ផ្តើមដោយការស៊ើបអង្កេតទៅក្នុងស្នូលនៃភាពជាមនុស្ស៖ តើអ្វីដែលធ្វើឱ្យយើងខុសប្លែកពីម៉ាស៊ីន? បើ AI អាចធ្វើការសម្រេចចិត្តបានលឿនជាង និងមានប្រសិទ្ធភាពជាងយើង តើតម្លៃពិតរបស់សេចក្តីដឹងខ្លួនរបស់មនុស្សនៅឯណា? យើងត្រូវតែរុករកពីរបៀបដែលភាពជឿនលឿននៃ AI កំពុងបង្ខំយើងឱ្យពិនិត្យឡើងវិញនូវគោលបំណង (Purpose) របស់យើង មិនមែនត្រឹមតែសមត្ថភាពរបស់យើងប៉ុណ្ណោះទេ។ ការជឿនលឿននៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិតបានបង្កើតនូវវិបត្តិអត្តសញ្ញាណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ យូរលង់ណាស់មកហើយ មនុស្សជាតិបានវាស់ស្ទង់តម្លៃរបស់ខ្លួនតាមរយៈសមត្ថភាពក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា លទ្ធភាពនៃការបង្កើតថ្មី និងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ស្មុគស្មាញ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែល AI អាចគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការភស្តុភារ វិភាគទិន្នន័យរាប់ពាន់លាន និងសូម្បីតែបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈតាមលំនាំ នោះសសរស្តម្ភនៃតម្លៃការងាររបស់មនុស្សក៏ចាប់ផ្តើមរង្គោះរង្គើ។ ឥឡូវនេះយើងត្រូវតែងាកចេញពីការប្រណាំងប្រជែងជាមួយម៉ាស៊ីន ដោយយល់ថាការប្រកួតប្រជែងនោះគឺជាការបាត់បង់ពេលវេលា។ ផ្ទុយទៅវិញ យើងត្រូវស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិដែលបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (Artificial Intelligence) មិនអាចចម្លង ឬបង្កើតឡើងវិញបាន៖ នោះគឺជាភាពយល់ដឹងខាងក្នុង (Intrinsic Awareness) ភាពវឹកវរនៃការច្នៃប្រឌិតដែលកើតចេញពីការឈឺចាប់ និងសេចក្តីរីករាយពិតប្រាកដ និងការសម្រេចចិត្តខាងសីលធម៌ (Ethical Decision-Making) ដែលបង្កប់ដោយបទពិសោធន៍រស់នៅ។ គំនិតនេះតម្រូវឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈវិស័យជាមូលដ្ឋាន។ យើងត្រូវបោះបង់ចោលនូវជំនឿថាផលិតភាពគឺជាអត្ថន័យតែមួយគត់នៃជីវិត ហើយផ្តោតលើការកសាងស្មារតីខាងក្នុង ដែលភាពប៉ិនប្រសប់របស់មនុស្សស្ថិតនៅលើសមត្ថភាពក្នុងការសួរ សង្ស័យ គិតពិចារណាដោយភាពអត់ធ្មត់ និងបង្ហាញពីសេចក្តីអាណិត។ AI អាចផ្តល់នូវចម្លើយដ៏ល្អឥតខ្ចោះដោយផ្អែកលើទិន្នន័យដែលមាន ប៉ុន្តែវាខ្វះនូវការយល់ដឹង (Grasping) នូវភាពស្មុគស្មាញនៃអារម្មណ៍របស់មនុស្ស ដែលជាកន្លែងដែលការរងទុក្ខ និងសេចក្តីសង្ឃឹមកើតឡើង។ ដូច្នេះ ផ្នែកមួយដែលមិនទាន់កំណត់នៅក្នុងសម័យ AI នេះ គឺជារូបមន្តនៃការត្រលប់មកវិញនូវតួនាទីរបស់មនុស្សជាអ្នកគ្រប់គ្រងខាងស្មារតី (Spiritual Steward) ជាជាងជាកម្មករខាងផលិតកម្ម។ ការប្រឈមមុខនេះមិនមែនជាការភ័យខ្លាចចំពោះម៉ាស៊ីននោះទេ ប៉ុន្តែជាការភ័យខ្លាចចំពោះការភ្លេចខ្លួនឯងនៅក្នុងដំណើរការនៃការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យា។ ដើម្បីធានាអនាគតដែលមនុស្ស និង AI អាចរួមរស់ជាមួយគ្នាដោយសុខដុមរមនា យើងត្រូវតែផ្តួចផ្តើមការស្វែងយល់ជ្រៅទៅក្នុងចំណេះដឹងខ្លួនឯង។ បើ AI ផ្តល់ថាមពលខាងក្រៅ យើងត្រូវស្វែងរកថាមពលខាងក្នុង។ យុគសម័យ AI ផ្តល់ឱកាសមាសដល់មនុស្សជាតិដើម្បីឈប់កំណត់តម្លៃខ្លួនតាមរយៈការងារ និងចាប់ផ្តើមកំណត់តាមរយៈការយល់ដឹងពីខ្លួនឯង (Self-Knowledge) និងទំនាក់ទំនង។ យើងត្រូវតែបណ្ដុះបណ្ដាលនូវអ្វីដែលអ្នកទស្សនវិទូហៅថា «ប្រាជ្ញាខាងលោកិយ» (Sapiential Wisdom) ដែលជាប្រភេទនៃប្រាជ្ញាដែលដឹងពីរបៀបរស់នៅប្រកបដោយអត្ថន័យ មិនមែនគ្រាន់តែដឹងពីរបៀបដំណើរការព័ត៌មានប៉ុណ្ណោះទេ។ នេះរួមបញ្ចូលទាំងការបង្រៀនកូនចៅយើងឱ្យមានភាពក្លាហានក្នុងការគិតខុសពីគេ (Think Differently) ឱ្យយល់ថាការសង្ស័យគឺជាគន្លឹះនៃការរីកចម្រើន និងឱ្យឱ្យតម្លៃលើភាពយឺតយ៉ាវ និងភាពស្ងប់ស្ងាត់ ដែលជាកន្លែងដែលការត្រិះរិះពិចារណាកើតឡើង។ យើងមិនអាចអនុញ្ញាតឱ្យល្បឿននៃ AI ធ្វើឱ្យយើងបាត់បង់នូវការគោរពចំពោះដំណើរការធម្មជាតិ (Natural Process) នៃការលូតលាស់ខាងវិញ្ញាណឡើយ។ ភាពជាដៃគូដ៏ពិតប្រាកដរវាងមនុស្ស និង AI នឹងកើតមានឡើង នៅពេលដែលមនុស្សគ្រប់គ្រងទិសដៅដោយផ្អែកលើការយល់ដឹងខាងសីលធម៌ដ៏រឹងមាំ និងអនុញ្ញាតឱ្យ AI ធ្វើការងារដ៏ស្មុគស្មាញដោយគ្មានការលំអៀង។ ដូច្នេះ «ផ្នែកដែលមិនទាន់កំណត់» នេះគឺការអំពាវនាវឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាបន្ទាន់៖ ការផ្លាស់ប្តូរពីការព្យាយាមធ្វើជាម៉ាស៊ីនល្អប្រសើរ ទៅជាការក្លាយជាមនុស្សដ៏ល្អប្រសើរ (Better Humans)។ បើទោះបីជា AI អាចមើលឃើញនូវរាល់លំនាំទាំងអស់នៃទិន្នន័យក៏ដោយ វាពិតជាត្រូវការអ្នកបង្កើតដែលមានស្មារតីមនុស្សពិតប្រាកដ ដើម្បីកំណត់នូវអត្ថន័យនិងតម្លៃនៃលំនាំទាំងនោះ។ ដូច្នេះសូមចាប់ផ្តើមការរុករកនេះដោយការប្តេជ្ញាចិត្តថាការអភិវឌ្ឍន៍របស់ AI ត្រូវតែត្រូវបានជំរុញដោយការពង្រឹងតម្លៃរបស់មនុស្សជាតិ មិនមែនការជំនួសវាឡើយ។