យើងកំពុងឈរនៅមាត់ទ្វារនៃយុគសម័យមួយដែលកំណត់ដោយល្បឿននៃការផ្លាស់ប្តូរដ៏លឿនហួសហេតុ — ទាំងនេះគឺជាសម័យកាលនៃ បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទី៤ ដែលទាមទារនូវការរៀបចំខ្លួនជាមូលដ្ឋានទាំងស្រុង។ ការលូតលាស់នៃបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលមិនមែនគ្រាន់តែជាការបន្ថែមនូវឧបករណ៍ថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែជាកម្លាំងដែលកែប្រែនិយមន័យនៃកិច្ចការ ការប្រាស្រ័យទាក់ទង និងសូម្បីតែអត្ថិភាពរបស់មនុស្សយើងតែម្តង។ ភាពជោគជ័យ និងការរស់រានមានជីវិតរបស់យើងលែងផ្អែកលើការប្រតិកម្មទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរទៀតហើយ ប៉ុន្តែផ្អែកលើសមត្ថភាពក្នុងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុង (ផ្នត់គំនិត) និងសមត្ថភាពខាងក្រៅ (ជំនាញ) របស់យើងជាមុនសិន។ ផ្នែក « undefined » នេះគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការពិភាក្សាដ៏ជ្រាលជ្រៅមួយ ដែលជាការឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីមូលដ្ឋានគ្រឹះខាងផ្លូវចិត្ត និងបច្ចេកទេសដែលចាំបាច់សម្រាប់ការធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ទេសភាពដែលផ្លាស់ប្តូរឥតឈប់ឈរនេះ។ យើងត្រូវតែសម្លឹងមើលឱ្យហួសពីឧបករណ៍ និងបច្ចេកវិទ្យាជាក់លាក់ ដើម្បីយល់ដឹងពី ស្មារតីស្នូលនៃការសម្របខ្លួន (The Core Spirit of Adaptation)។ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំសម្បើមនេះទាមទារឱ្យយើងពិចារណាឡើងវិញនូវអ្វីដែលយើងយល់ថាជា «ស្ថិរភាព» ឬ «ចំណេះដឹងដែលមិនអាចផ្លាស់ប្តូរបាន»។ ធម្មជាតិនៃបច្ចេកវិទ្យាសព្វថ្ងៃគឺមានលក្ខណៈ អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល និងមិនមែនលីនេអ៊ែរ (Exponential and Non-linear) ដែលមានន័យថាបទពិសោធន៍ពីអតីតកាលរបស់យើងអាចក្លាយជាចំណុចខ្វះខាតក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីបំផុត។ ដើម្បីទប់ទល់នឹងលំហូរនេះ យើងត្រូវបង្កើតនូវ ស្ថាបត្យកម្មការយល់ដឹង (Cognitive Architecture) ដែលមានភាពរឹងមាំ និងអាចបត់បែនបាន។ ផ្នត់គំនិតមិនមែនគ្រាន់តែជាទស្សនៈវិស័យប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការផ្ទៃក្នុងរបស់យើង។ ប្រសិនបើប្រព័ន្ធនេះមានផ្ទុកនូវ «កម្មវិធីដែលហួសសម័យ» (Obsolete Programs) ដូចជា ការភ័យខ្លាចការបរាជ័យ ភាពរឹងទទឹងខាងបញ្ញា ឬការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការរៀនសូត្រឡើងវិញ (Unlearning) នោះទោះបីជាយើងមានជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតណាក៏ដោយ ក៏ការបត់បែនតាមការផ្លាស់ប្តូរនៅតែមានកម្រិតដដែល។ ហេតុនេះ ការងារដំបូងបង្អស់របស់យើង គឺការដកចេញនូវ និចលភាពផ្លូវចិត្ត (Psychological Inertia) ដែលជាកម្លាំងផ្ទៃក្នុងដែលទាញយើងឱ្យជាប់នឹងស្ថានភាពដដែល។ នេះតម្រូវឱ្យមានការអនុវត្តនូវទម្លាប់នៃការ សួរដេញដោលជាប្រចាំ (Constant Questioning) នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជំនឿ និងវិធីសាស្រ្តរបស់យើង។ យើងត្រូវតែបង្កើតនូវសមត្ថភាពខាងក្នុងមួយ គឺ ភាពធន់ផ្លូវចិត្ត (Mental Resilience) ដែលមិនត្រឹមតែអាចទទួលយកភាពមិនច្បាស់លាស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរីករាយនឹងឱកាសដែលភាពមិនច្បាស់លាស់នោះផ្តល់ឱ្យទៀតផង។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ក្លាយជាកម្លាំងពលកម្មថ្មី យើងមិនគួរភ័យខ្លាចការជំនួសទេ ប៉ុន្តែត្រូវផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតទៅជាការប្រើប្រាស់ AI ជា ឧបករណ៍ពង្រីកសមត្ថភាពមនុស្ស (Human Augmentation Tool) — ជាកត្តាជំរុញឱ្យយើងឡើងទៅរកកម្រិតនៃការងារដែលទាមទារការច្នៃប្រឌិត និងការវិនិច្ឆ័យដែលមានតែមនុស្សទេដែលអាចធ្វើបាន។ ការរៀបចំផ្នត់គំនិតនេះគឺជាដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរខ្លួនឯង (Metamorphosis) ដែលធ្វើឱ្យយើងក្លាយជាអ្នកសិក្សាពេញមួយជីវិត (Lifelong Learner) និងជាអ្នកបង្កើតដែលបើកចំហរចំពោះការកែប្រែដោយខ្លួនឯងជានិច្ច។ បើគ្មានការប្តេជ្ញាចិត្តខាងផ្លូវចិត្តនេះទេ ជំនាញឌីជីថលដែលទើបនឹងរៀននឹងក្លាយទៅជាសំបកទទេ ហើយនឹងឆាប់ហួសសម័យទៅវិញ។ បន្ទាប់ពីបានរៀបចំប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការផ្លូវចិត្តរួចហើយ យើងត្រូវពង្រឹងនូវ ភាសាថ្មីនៃសម័យកាល (The New Language of the Epoch) គឺជំនាញឌីជីថល។ ជំនាញឌីជីថលមិនមែនមានន័យត្រឹមតែការចេះប្រើប្រាស់កម្មវិធី Microsoft Office ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាតម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងយ៉ាងស៊ីជម្រៅអំពី អក្ខរកម្មទិន្នន័យ (Data Literacy) របៀបដែលព័ត៌មានត្រូវបានបង្កើត ដំណើរការ ប្រើប្រាស់ និងចែកចាយតាមរយៈប្រព័ន្ធស្វ័យប្រវត្តិ។ នៅក្នុងពិភពមួយដែលពោរពេញដោយព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (Misinformation) និងទិន្នន័យលើសលប់ យើងត្រូវតែពូកែក្នុងការ គិតបែបត្រិះរិះពិចារណាឌីជីថល (Digital Critical Thinking) — សមត្ថភាពក្នុងការវាយតម្លៃភាពត្រឹមត្រូវ ភាពលំអៀង និងផលប៉ះពាល់សីលធម៌នៃបច្ចេកវិទ្យា។ ជំនាញទាំងនេះគឺជាការសំយោគរវាង Soft Skills និង Hard Skills។ Soft Skills (ដូចជាការសម្របសម្រួល ការសហការគ្នាតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ និងភាពឆ្លាតវៃផ្នែកអារម្មណ៍ឌីជីថល) ត្រូវតែរួមបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងចុះសម្រុងជាមួយ Hard Skills (ដូចជាការយល់ដឹងមូលដ្ឋានអំពីកូដ ប្រព័ន្ធទិន្នន័យ Cloud និងសុវត្ថិភាពតាមអ៊ីនធឺណិត)។ ការរួមបញ្ចូលគ្នានេះបង្កើតនូវ សមត្ថភាពសំយោគបន្ត (Continuous Synthesis Capability) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គលម្នាក់មិនត្រឹមតែដំណើរការជាមួយបច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចបង្កើតដំណោះស្រាយថ្មីៗតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាទៀតផង។ ឧទាហរណ៍ ការរៀនសូត្រពីរបៀបគ្រប់គ្រងគម្រោងតាមរយៈ Agile ឬ Scrum (វិធីសាស្រ្តសហការឌីជីថល) មានសារៈសំខាន់ស្មើនឹងការរៀនសូត្រ Python ឬ SQL ដែរ ព្រោះវិធីសាស្រ្តទាំងនេះផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលមនុស្សរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធការងាររបស់ពួកគេ។ ការផ្លាស់ប្តូរទៅជាជំនាញឌីជីថលនេះ គឺជាដំណើរការនៃការវិនិយោគជាប្រចាំក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯង។ វាគឺជាការដឹងថាតម្លៃពិតរបស់យើងនៅក្នុងសម័យកាលនេះ មិនមែនស្ថិតនៅក្នុងចំណេះដឹងដែលយើងមាននាពេលបច្ចុប្បន្ននោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងល្បឿនដែលយើងអាចស្រូបយក ចំណេះដឹងថ្មី និងបច្ចេកទេសថ្មី (New Knowledge and Techniques) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលមិនទាន់កើតមាននៅឡើយ។ ដូច្នេះការរៀបចំផ្នត់គំនិត និងជំនាញឌីជីថលរបស់យើង គឺជាទង្វើចាំបាច់នៃអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួន ក្នុងការគ្រប់គ្រងជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្នុងពិភពលោកដែលការគ្រប់គ្រងត្រូវបានកំណត់ដោយល្បឿននៃការរៀនសូត្ររបស់យើង។