យើងឈរនៅចំនុចរបត់ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលបច្ចេកវិទ្យា ភាពវៃឆ្លាតសិប្បនិម្មិត (AI) លែងជាការរំពឹងទុកទៀតហើយ ប៉ុន្តែជាកម្លាំងជំរុញដ៏ធំដែលកំពុងកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និងអត្ថិភាពរបស់មនុស្សសាជាថ្មី។ ផ្នែកនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការណែនាំអំពីឧបករណ៍ថ្មីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការអញ្ជើញឱ្យចូលរួមក្នុងពិភពនៃការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតដ៏ស៊ីជម្រៅបំផុត។ ឱកាសដែល AI ផ្ដល់ជូនគឺធំធេងណាស់ ដែលវាទាមទារឱ្យមានការវាយតម្លៃឡើងវិញអំពីរបៀបដែលយើងកំណត់និយមន័យនៃភាពជោគជ័យ ផលិតភាព និងសូម្បីតែភាពជាមនុស្ស។ AI ផ្តល់នូវលទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនសមត្ថភាពរបស់យើងឱ្យដល់កម្រិតដែលមិនធ្លាប់នឹកស្មានដល់—វាអាចធ្វើស្វ័យប្រវត្តិកម្មកិច្ចការដដែលៗ រៀបចំទិន្នន័យដ៏ច្រើនសម្បើម និងបង្កើតការយល់ដឹងដែលខួរក្បាលមនុស្សតែមួយមិនអាចសម្រេចបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជារឿយៗមនុស្សមួយចំនួននៅតែជាប់គាំងនៅក្នុងភាពភ័យខ្លាចចាស់ៗអំពីការជំនួសការងារ ឬការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង។ ដើម្បីចាប់យកឱកាសទាំងនេះ យើងត្រូវតែប្តូរពីការក្លាយជាអ្នកប្រើប្រាស់អកម្មនៃ AI ទៅជាអ្នកដឹកនាំសកម្ម ដែលយល់ពីតក្កវិជ្ជាស្នូល និងសមត្ថភាពយុទ្ធសាស្ត្រនៃបច្ចេកវិទ្យានេះ។ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់គឺការផ្លាស់ប្តូរ ផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន (Growth Mindset)។ យុគសម័យ AI មិនមែនទាមទារជំនាញកម្រិតខ្ពស់ថ្មីនោះទេ តែទាមទារនូវឆន្ទៈដែលមិនរង្គោះរង្គើក្នុងការរៀនសូត្រជាបន្តបន្ទាប់។ ការិយាល័យ និងវិស័យឧស្សាហកម្មដែលធ្លាប់មានស្ថិរភាពកំពុងត្រូវបានរុះរើឡើងវិញតាមរយៈល្បឿននៃការរីកចម្រើនរបស់ AI។ អ្នកជំនាញដែលទទួលបានជោគជ័យនៅថ្ងៃស្អែក គឺមិនមែនជាអ្នកដែលដឹងចម្លើយទាំងអស់នោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលដឹងពីរបៀបសួរសំណួរត្រឹមត្រូវទៅកាន់ AI និងរបៀបប្រើលទ្ធផលដែលទទួលបានដោយប្រាជ្ញា។ ភាពអសកម្ម ឬការតស៊ូនឹងការផ្លាស់ប្តូរ គឺជាហានិភ័យដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងយុគសម័យនេះ។ អ្នកត្រូវមាន ភាពរហ័សរហួន ទាំងផ្នែកបច្ចេកទេស និងផ្លូវចិត្ត ដើម្បីអាចទទួលយកបរាជ័យជាមេរៀន និងកែប្រែទិសដៅយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ លើសពីនេះ ការយល់ដឹងពី AI តម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងពីភាពខុសគ្នារវាងការធ្វើស្វ័យប្រវត្តិកម្ម និងការពង្រឹងសមត្ថភាព។ AI មិនគួរត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើត្រាប់តាមអ្វីដែលយើងបានធ្វើពីមុនមកក្នុងល្បឿនលឿននោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវប្រើដើម្បីអនុវត្តកិច្ចការដែលមិនអាចទៅរួចពីមុនមក។ នេះទាមទារឱ្យមានការបោះបង់ចោលនូវភាពងាយស្រួលនៃការងារដដែលៗ ហើយងាកមកផ្តោតលើភាពស្មុគស្មាញ និងការវិភាគបែបមនុស្ស។ នេះគឺជាឱកាសដើម្បីកំណត់និយមន័យថ្មីនូវតម្លៃស្នូលរបស់មនុស្ស៖ ការច្នៃប្រឌិត យ៉ាងស៊ីជម្រៅ សមត្ថភាពក្នុងការធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើវិចារណញាណ និងភាពជាអ្នកដឹកនាំដែលពោរពេញទៅដោយក្តីមេត្តាធម៌។ ភាពជោគជ័យនៅក្នុងបរិស្ថាន AI នេះពឹងផ្អែកទៅលើសមត្ថភាពរបស់យើងក្នុងការភ្ជាប់បច្ចេកវិទ្យាដ៏ត្រជាក់ជាមួយនឹងភាពកក់ក្តៅ និងប្រាជ្ញារបស់មនុស្ស។ វាទាមទារឱ្យមានការបង្កើតស្ពានរវាងទិន្នន័យ និងប្រាជ្ញា ដោយធានាថារាល់ជំហានទៅមុខដោយ AI គឺត្រូវបានដឹកនាំដោយគោលការណ៍សីលធម៌ និងតម្លាភាព។ ដើម្បីសម្រេចបាន សក្តានុពលពេញលេញ នៃ AI នៅក្នុងបរិបទក្នុងស្រុក យើងត្រូវតែលើកកម្ពស់វប្បធម៌មួយដែលទទួលស្គាល់ថា AI មិនមែនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍នាំចូលនោះទេ ប៉ុន្តែជាសម្ព័ន្ធមិត្តសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍជាតិ។ នេះមានន័យថា ការវិនិយោគលើការអប់រំបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់មនុស្សគ្រប់វ័យ និងការបង្កើតគោលនយោបាយដែលលើកទឹកចិត្តដល់ការបង្កើតដំណោះស្រាយ AI ក្នុងស្រុក ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាប្រឈមជាក់លាក់របស់កម្ពុជា ដូចជាកសិកម្មឆ្លាតវៃ ឬការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ។ ទំនួលខុសត្រូវរបស់យើងគឺធំធេងណាស់៖ ត្រូវធានាបាននូវ តម្លាភាពនិងយុត្តិធម៌ នៅក្នុងក្បួនដោះស្រាយ AI ទាំងអស់ ដើម្បីការពារការលំអៀង ឬការបែងចែកសង្គមដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាដោយមិនប្រុងប្រយ័ត្ន។ នេះគឺជាការហៅឱ្យធ្វើសកម្មភាព។ ឱកាសមិនមែនរង់ចាំអ្នកដែលនៅស្ងៀមនោះទេ។ ឱកាសស្ថិតនៅក្នុងដៃអ្នកដែលហ៊ានស្រមៃ ហ៊ានរៀន និងហ៊ានដឹកនាំការផ្លាស់ប្តូរនេះ។ ការចាប់ផ្តើមដំណើរនេះទាមទារភាពក្លាហានក្នុងការទទួលស្គាល់ថា អ្វីដែលធ្លាប់ធ្វើឱ្យយើងជោគជ័យកាលពីម្សិលមិញ អាចនឹងមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ថ្ងៃស្អែកនោះទេ។ ការបណ្តុះបណ្តាលខ្លួនឯងឱ្យក្លាយជាអ្នកនិពន្ធនៃអនាគត AI មិនមែនជាជម្រើសទេ ប៉ុន្តែជាកាតព្វកិច្ចចំពោះជំនាន់ក្រោយ។ ជំហានទីមួយគឺត្រូវបោះបង់ចោលការគិតបែបថេរ ហើយទទួលយកមេរៀនដែលគ្មានទីបញ្ចប់ដែល AI ផ្តល់ជូន។ ដូច្នេះ ចូរចាប់ផ្តើមជាមួយភាពច្បាស់លាស់ ភាពជាម្ចាស់ការ និងការប្តេជ្ញាចិត្តដើម្បីធ្វើជាម្ចាស់នៃរលកបដិវត្តន៍នេះ ជាជាងគ្រាន់តែអណ្តែតលើវា។